Dişeti Hastalıkları ve Tedavisi

Çiğneme fonksiyonunu yerine getiren dişlerimiz kemiğe ligament denen yapılarla tutunur. Total olarak bu yapıyı koruma görevini ise diş etleri sağlar. Kök üzerinden kemiğe, kemikten kök yüzeyine uzanan bu yapılar doğal çiğneme işlemi sırasında bir süspansiyon gibi çalışarak çiğnemenin efektif ve sağlıklı olmasını sağlarlar. Bu yapıları saran dişetinde herhangi bir enfeksiyon, altındaki kemik-kök ilişkisine de zarar verir. Yeteri kadar korunamayan bu yapılarda yıkım başlar ve zamanla dişi çevreleyen kemik yapıda da enfeksiyon başlayarak büyük bir kemik yıkımı oluşur. Bu durumda hiç çürüksüz dahi olsa, diş zamanla kemik içinde desteğini kaybettiği için sallanmaya başlar ve sonucunda kaybedilir.

Diş etindeki enfeksiyonlar sistemik veya lokal sebeplerden kaynaklanabilir. Periodontitis denilen diş ve kemik yapıyı içine alan enfeksiyonun ilk aşamasında, dişeti iltihabı (gingivitis) meydana gelir. Sistemik nedenler dışında özellikle yetersiz ağız hijyeni olan bireylerde rahatsızlık plak birikimiyle başlar.

Dental plak mikroorganizmalar, kalsiyum, fosfat gibi elementler içeren, zamanla sertleşerek diş taşına dönüşen yapılardır. Diş etlerinin çekilmesine ve altındaki kemik yapının yıkımına neden olan bir dizi olayın başlangıç noktasıdır.

Diş etlerinde kızarıklık ve kanama ile karakterize olan gingivitis, diş etinin dişe yapışan kısmının derinleşmesi yani patolojik diş eti cebi oluşmasına neden olur. Dişlerin görünen yüzeylerinde başlayan plak ve taş birikimi yavaş yavaş kök yüzeyinde ilerleyerek daha derin bölgelerde, diş ile kemik bağlantısında yıkıma başlar ve gingivitis periodontitisle birleşir.

Özellikle 35 yaş üstünde ,genetik faktörler ve sistemik rahatsızlıklarında eşlik ettiği erişkin periodontitisi nedeniyle birçok bireyin kısa sürede çürüksüz dişlerini kaybettiği rapor edilmiştir. Şeker hastalığı gibi rahatsızlıklarda bu yıkımın şiddeti, yara iyileşmesinin zor olmasından dolayı çok daha hızlı olabilmektedir. Genç periodontitisi denilen erken yaşta agresif ilerleyen tarz da ise bireyin çok daha hızlı önlemler alması, aksi takdirde kısa sürede kemik yapıda büyük bir yıkımın oluşabileceğini bilmesi gerekmektedir.

ortodonti

Diş, çene ve yüz gelişiminin normal harmonik yapıda olmasını takip eden, gerektiğinde bu gelişimde meydana gelebilecek bozuklukları tespit edip engelleyen ve düzelten diş hekimliği dalına ortodonti denir.

Günümüzde koruyucu diş hekimliğinde sağlanan gelişmelerle birlikte ebeveynlerin bilinçlenmesi çürük vakalarında oldukça düşüşe neden olmuştur. Bununla birlikte ebeveynlerin çocukları üzerinde daha düzgün ve çürüksüz dişler hayali onları daha sık kontrole yönlendirmiştir. Süt dişlerinden daimi dişlere geçiş devresi olan 7- 8 yaş aralığında ortodontik olarak muayene olan çocuklarda, tedaviye gereksinin olup olmadığı büyük ölçüde belirlenebilmektedir.

Çapraşık diş dizisine sahip olmak demek sadece estetik olarak bir probleme sahip olmak demek değildir. Diş dizisinde meydana gelen bozulmalar, dişlerin ara yüzlerinde daha çok gıda artığı sıkışmasına, bunların daha zor temizlenmesine ve çürüklere sebebiyet verecektir.

Dişlerin birbirleriyle olan ilişkilerindeki bozukluklar, yeterli çiğnemenin yapılmasını engeller. Çiğneme sırasında bir takım dişler üzerinde yoğunlaşan çiğneme kuvvetleri meydana getirip dişler üzerinde problemlere neden olurlar.

Ortodontik tedavi sadece çocuklara uygulanan bir tedavi seçeneği değildir. Günümüz ortodontik apareyleri ile birlikte bu tedavi her yaşta uygulanabilir. Tedavinin başarı ile uygulanmasında hasta hekim kooperasyonu kilit rol oynamaktadır. Öncelikle ortodontik apareylerin ağız içinde yeni bir gıda retansiyon alanı yarattığı unutulmamalıdır. Bu açıdan değerlendirildiğinde ağız hijyeni bozuk kişilerde bu tedavi seçeneği faydadan çok zarar oluşturur.

Ortodontik tedavide öncelikle düzenli randevularla dişlerin ilişkilerinin normal sayılan konumlara getirilmesi sağlanır. Bunun idamesi için, bazı önlemlerin alınması ve tedavinin sonuçlandırılması genel olarak 12 ila 24 ay arasında değişmektedir.

Her vakanın kendine has bir tedavi yolu olduğu düşünüldüğünde, bu tedaviye karar verirken tedaviyi yapacak doktorumuzdan detaylı bilgi almayı ihmal etmemek gerekir.

Gingivitis tedavisinde plak ve artıklar temizlenir, diş yüzeyleri cilalanarak plak tutunmasının zorlaştırılması hedeflenir.

Genelde dişin kök gövde yüzeyinden başlayarak kök boyunca tutunan taşların ultrasonik aletler ve el aletleri ile temizlenmesi gerekir. Diş taşı daha çok alt ön dişlerimizin arkasında üst azı dişlerimiz çevresinde yoğunlaşır. Bu bölgeler detaylı bir şekilde temizlenmelidir.

Periodontitis tedavisinde ise buna ek olarak kök yüzeyinde temizlik yapılır. Enfekte dokular uzaklaştırılır. (root planning) Dişetindeki granulasyon (kötü dokular) kürete edilerek temizlenir, patolojik dişeti cebi elimine edilip normal seviyelere çekilir.

Ortodontik tedavi görmesi gereken birçok kişinin en büyük kaygısı olan braketler bu sistem sayesinde sıkıntı olmaktan çıkmıştır. İnvisalign braket içermeyen sadece şeffaf plaklar kullanılarak yapılan bir ortodontik tedavi biçimidir.Hastadan alınan ölçü bilgisayar ortamına aktarılır.Bilgisayarda özel bir program vasıtasıyla dişlere uygulanacak kuvvetler ile dişlerin nasıl hareket edeceği hesaplanıp farklı zamanlarda kullanılacak şeffaf plaklar hazırlanır.Ortodontik hareketler bu plaklar vasıtasıyla meydana getirilip braket sistemine göre yüksek oranda estetik avantaj elde edilir.Bu sistemin başarılı olabilmesi için hastanın plakları çok düzenli,doktorunun tavsiyesine göre kullanması şarttır.

İncognito

Dişlerin arka yüzeyine yerleştirilen braketlerle yapılan ortodontik tedavi çeşididir. Dişlerin ön yüzeyinde görünen herhangi bir tel veya braket olmadığı için oldukça estetik bir seçimdir.Bu avantajına rağmen tedavi süresinin uzaması ve iç taraftaki braket sisteminin dili rahatsız etmesi gibi dezavantajları vardır.

Çanak şeklinde oluşan kemik yıkımları düzeltilip, gereken bölgelere kemik nakli yapılır. Bütün enfekte dokulardan temizlenen diş eti, yeni yerine adapte edilip sağlığına kavuşması beklenir. İşlem anestezi altında ağrısız bir şekilde tamamlanır. Daha sonrasında hastaya koruyucu bir diş eti maskesi uygulanabilir. İyileşmenin ardından dişlerdeki patolojik hareketler engellenmiş olur.

Çene yüz bölgesi travmaları

Çene yüz bölgesine gelen travmalar gerek çocuklukta gerekse yetişkin hayatımızda büyük önem taşır. Bu tip travmalarda dişler zarar görebileceği gibi daha ağır yaralanmalarda çene kırıkları ve çatlakları dahi oluşabilir. Travma sonrası öncelikle dişlerde kayıp hasar durumu, ağzın açılıp kapanması ve kaslarda meydana gelebilecek ağrı oluşumu değerlendirilmelidir.

Dişlerde çatlamalar veya kırılmalar gözleniyorsa hemen kırılan parça alınıp en yakın diş hekimine başvurulmalıdır. Kırık parça bulunamıyorsa, özelikle çocuklarda dudak yanak kısımları incelenmelidir. Kırık parçaların bu bölgelere saplanması oldukça sık görülmektedir.

Genel olarak kırık ve çatlaklar küçük restoratif işlemlerle tedavi edilebilirler. Ancak kırık parça, dişin kök yüzeyini de içine alıyorsa daha detaylı tedaviler ve hatta dişin kaybına kadar gidebilecek prosedürlere yol açabilir. Genel olarak kırık olmasa dahi ağır travma almış bir diş de, sinir damar paketi bundan etkilenip canlılığını yitirebilir. Bu açıdan travma görmüş dişlerin belki de aylarca canlılığı takip edilmeli ve eğer canlılığını kaybederse kanal tedavisi uygulanmalıdır.

Dişlerin avulsuyonu diye adlandırılan yerinden çıkması durumunda ise hızlı bir şekilde diş bulunup kuron kısmından tutularak incelenmelidir. Üzerine yapışmış yabancı maddeler steril bir sıvı ile temizlenmeye çalışılmalıdır. Bu işlem sırasında kesinlikle kök kısmına temas veya travma gelmemelidir. Daha sonra diş yuvasına fazla kuvvet tatbik etmeden yerleştirilmeye çalışılmalıdır. Bu işlem sırasında aşırı çaba sarf etmeyi gerektirici bir durumla karşılaşılırsa hemen durmalı, diş süt veya steril bir sıvı içerisinde hızla diş hekimine ulaştırılmalıdır. Uygun şartlarda hekime ulaşan avülse dişin ,gerekli tedaviler sonrasında yerine reimplante edildiğinde kurtarılma şansı oldukça yüksektir.

Travma sonrası bireyin ağzını açıp kapamada zorluklar çekmesi, bu işlem sırasında ağrı duyması, kulak civarında yansıyan ağrılar, öncelikle eklem çıkmasını düşündürür. Bu durumun öncelikle hekim tarafından değerlendirilmesi çok önemlidir. Bu gibi durumlarda eklem çıkması değil de bir çene kırığı varsa, eklemi yerine oturtmak için yapılacak manevralar kırık parçaların birbirinden daha fazla uzaklaşmasına neden olacak ve çevredeki sinir damar paketlerine zarar verebilecektir.

Koruyucu diş hekimliği

Koruyucu diş hekimliği, ağız diş sağlığı henüz bozulmadan bir takım müdahaleler ile dişleri stabil ve sağlıklı tutmaya yönelik hekim tarafından uygulanan yöntemlerin tümüdür.

Koruyucu diş hekimliğinin temel prensibi, hastanın diş sağlığını kolayca idame ettirebileceği şartları onun için sağlamaktır. Bunun birinci şartı hastayı bilinçlendirmektir.

Günümüzde insanların büyük bir kısmı düzgün beslenme alışkanlıklarına sahip değildir. Tükettiğimiz besinler eskiye oranla çok daha fazla şekerli ve sentetiktir. Beslenme uzmanları dahi tavsiyelerde bulunurken ara öğünlerin arttırılmasını tavsiye etmektedirler. Bu durum belki genel sağlık için olumlu sonuçlar doğurmaktadır. Ancak ağız diş sağlığı için problemlere neden olmaktadır.

Diş fırçalama alışkanlıkları yeterli seviyede olamayan bireylerde, bu durum dişlere zararlı olabilecek asidik ortamın daha uzun süre ağızda kalmasına neden olmakta, bu da çürük riskini arttırmaktadır.

Bu tür hastalarda tükürükten alınacak bir örnekle, tükürüğün laboratuar incelemesinde diş minesini yenileme kapasitesi gibi koruyucu özellikleri değerlendirilir ve hekimin uygulayacağı yöntemlere karar verilir.

Diş Ağrısı

Dişlerde oluşan çürükler ve travmalar sonucunda dişin pupla denilen sinir damar dokusu etkilenirse ağrı oluşur. Ağrı bu durumda bir uyarandır. Dişlerimizde bir problem vardır ve ağrı bu problemin kaynağını bize göstermektedir. İnsanların ağrı eşikleri birbirinden çok farklı oldukları için birçok kişi için ağrı oluşturabilen bir çürük başka bir kişide hiç rahatsızlık oluşturmaz. Bu durumda ideali düşük ağrı eşiğidir. Böylece problem çok büyümeden fark edilir ve çözüme ulaştırılır. Rutin kontrole gitmeyen yüksek ağrı eşiğine sahip kişilerde ise probleme genelde iltihabi bir durumda eşlik eder ve ağrının ortadan kalkması zorlaşır. Ağrının dayanılmaz olduğu akut iltihabi durumların ortaya çıktığı devrelerde gerekli sistemik antibiyotik kullanımı ile birlikte fiziki müdahale yapılarak ağrı ortadan kaldırılabilir.

Ağrının ortadan kaldırılabilmesi için kesinlikle bölgeye kimyasal solüsyonlar, alkol vs sürülmesinden kaçınılmalıdır. Bu işlem çevre dokuların yaralanmasına neden olabilmekte ve daha kötü sonuçlar ortaya çıkarmaktadır.

Diş hekimine ulaşmakta zorluk çekiyorsak yapılacak en yararlı işlemler bölgenin güzelce temizlenmesini sağlamak ve uygun ağrı kesicileri kullanmaktır. Ojenol olarak adlandırılan diş hekimlerinin de sıklıkla kullandığı ilacın esas maddesi olan karanfil yağının çok az miktarda bir pamuğa emdirilip çürük nedeniyle ağrı uyandıran dişe uygulanması ağrının hafiflemesini sağlayabilir.Bunun yanında bölgeye soğuk kompres uygulamakta oldukça olumlu sonuç verecektir.

Çocuk hastaların daimi dişler çıkıncaya kadar süt dişlerinin her türlü koruyucu, fonksiyon tamamlayıcı tedavilerini yapan diş hekimliği dalına pedodonti denir.

Aile bireyleri için çocuklarının dişlerinin çıkmaya başladığı dönem ve onların bakımının sağlanması hep problemli süreçler olmuştur.
Genellikle 6. aydan itibaren ateş ve huzursuzluk oluşturarak ortaya çıkan süt dişleri, bebeklerin yoğun tükürük akışı ve kemirme isteği ile birlikte, bu özel organlarının farkında olmalarını sağlar. İlerleyen dönemlerde diğer süt dişlerinin de ağızda yerini almasıyla birlikte yeme alışkanlıkları ve çiğneme becerileri gelişen bebekler ara öğünleri arttırır, gelişen iletişimsel ve fonksiyonel becerileri ile de genel diş sağlığı için tehlikeli olabilecek gıdaları seve seve tüketmek isterler.

Süt dişlerinin çocukların beslenmesinin yanında, ortaya çıktıkları andan itibaren gelişmekte olan çene yüz iskeleti için bir rehber, alttan gelecek daimi dişler için de yer tutucu görevi vardır. Erken kaybedilen bir süt dişi diğer süt dişlerinin pozisyon bozukluklarına, bunun sonucunda da ileri yıllarda gelecek daimi dişlerde çapraşıklık sorunlarına neden olacaktır. Bu durum çürük yatkınlığının artmasına, daimi dişlerin erken kaybedilmesine ve iskeletsel problemlere yol açacaktır. Bütün bunlar çiğneme fonksiyonunun yetişkin hayatımızda basit bir nedenden ötürü inanılmaz ölçülerde kaybedilmesi gerçeğini karşımıza çıkaracaktır.

Çocuklarda en çok rastlanan diş rahatsızlıkları biberon çürükleridir. Genelde biberon ile uyuyan, özellikle de sütü şekerle hazırlanmış çocuklarda dişler üzerinde kalan besin artıkları, mikroorganizmalar için uygun ortam oluşturup çürüğe sebebiyet verirler. Henüz tam olarak sertleşmemiş mineye sahip olan süt dişlerinde bu tür çürükler hızlı yayılım gösterirler. Genel olarak dişlerin tamamında ön yüzlerde ve yan yüzlerde çürük tespiti yapılabilir. Bu tür vakalarda çürüklerin en kısa zamanda temizlenip gerekli tedavilerin yapılması gerekmektedir.

Uzun yıllar çocuklarımıza hizmet edecek olan dişlerini korumayı öğretmek ebeveynlerin en önemli görevlerinden biri olmalıdır. Genelde küçük yaşta bebeğin anne ve babayı diş fırçalarken izlemesini sağlamak, sürekli anne babayı kopyalamak isteyen bebeklere doğru aşılama yöntemlerindendir. Süt bebeklerinde öğünlerden sonra gazlı bir bezle dişlerin üzerinin hafifçe temizlenmesi, dişler sürdükçe de onlara özel diş fırçaların kullanımının teşvik edilmesi çok önemlidir.

Çocuklarımızın yıllar içinde çürüğe dayanıklı diş yapısına sahip olmalarını sağlayacak birçok yöntem olmasına rağmen, uygun şekilde öğretilmiş fırçalama ve ip kullanma alışkanlığının yerini hiçbir şey tutamaz. Bunun yanında çocukların tatlı ve şekerli gıdaları öğün aralarında tüketmelerini engellemek ve hatta bu tür gıdaların tüketilmesinde sınırlamalar koymak, buna karşın kalsiyumdan zengin besinlerin tüketilmesini özendirmek, ebeveynleri bekleyen en önemli sınavlardandır.

Çocukların henüz ağızlarında herhangi bir problem yokken ebeveynleri ile birlikte rutin kontrollerde diş hekimine gitmeleri, ileride oluşabilecek korkuların önüne geçilmesinde önemli rol oynar. Günümüzde hekimlerin en önemli görevlerinden olan koruyucu tedavilerin, uygun şartlar altında yapılabilmesi için altı ayda bir gerçekleştirilecek rutin kontroller en önemli şarttır.

Günümüzde diş eksikliklerinin giderilmesinde en geçerli yöntem dental implantlardır. Çene kemiğine basit bir cerrahi operasyonla yerleştirilen implantlar, diş yapısının kök kısmını taklit eder ve üzerine değişik formlarda protetik restorasyonlar yapılmasına imkan verirler.

Dental İmplantlar

İmplantlar titanyumdan üretilmiş, doku dostu materyallerdir. Günümüze kadar çok çeşitli formlarda üretilmişlerdir. Genel özellikleri itibariyle implant kök formunda ince yivler içeren, yivlerin yapısı ucundan gövdeye doğru değişen şekilde dizayn edilmektedir. Boyun bölgesi çapı ile ucu arasındaki fark firmadan firmaya değişir. Boyun bölgesi ise pürüzlü yüzeye sahip veya bir kısmında parlak yüzey şeklinde olabilir.Bu özelliklerin tamamı implantın yapılacağı bölgedeki kemiğin özelliklerine göre farklı ihtiyaçlardan doğmuştur.Firmalar tamamen elde edilen tecrübelere göre günün ihtiyaçlarını karşılayacak implantlar üretmektedirler.

Özellikle temizlin kolay olduğu estetiğin daha ön planda olduğu ön bölgelerde tamamen pürüzlü yüzey özellikleri olan implantlar tercih edilirken , temizliği zor bölgelerde parlak yüzeye sahip implantlar tercih edilebilir.

Günümüzde implantların neredeyse tamamı kabul görmüş üretim teknikleri ile başarılı bir şekilde üretilmektedir. Üst seviye diye nitelendirilebilen bir kısım implant ise materyal özellikleri,dizayn ve pürüzlendirme tekniklerinden paketleme biçimine kadar küçük farklarla başarıyı üst seviyelere taşımaktadırlar.

İmplantların Yerleştirilmesi

İmplantların yerleştirilmesi halk arasında bilindiğinin aksine, oldukça kolay bir operasyondur. Operasyon lokal anestezi ile çok kısa sürede, ağrısız olarak gerçekleştirilmektedir. Operasyon sonrası, alt çenede ağrı kesicilerle kontrol altına alınabilecek hafif bir şişlik ve ağrı oluşabilmektedir. Genel hatlarıyla, diş çekiminden çok daha az bir rahatsızlık hissettiren implant cerrahisinden sonra; hastanın antibiyotik, ağrı kesici ve hijyen için ağız gargaraları kullanması gerekmektedir.

Cerrahi aşamadan yaklaşık bir hafta sonra dikişlerin alınması için ikinci bir randevu alınır ve bu aşamadan sonra bölge uygun hale gelene kadar iyileşme için beklenir. Ardından protetik aşamaya geçilerek, hasta gereksinimlerine göre daha önceden planlanan protez uygulanır.

İmplantların İyileşmesi

İmplant ile kemiğin kaynaşmasına osteointegrasyon denir. Bu olay implantın yüzeyine nüfuz eden kan hücrelerinin kemik yapımını başlatması ve bu kemiğin yerleştirildiği ana kemikle bir bütün haline gelip iyileşmenin tamamlanması ile oluşur. Genel olarak sağlıklı bir kemikte, implantın yerleştirilmesinden sonra üst yapının yapılması için alt çenede 2- 3 ay, üst çenede ise 3 ay iyileşmenin beklenmesi gerekir. Son senelerde ise yüzey özellikleri geliştirilmiş implantlar sayesinde bu bekleme süresi oldukça azaltılmıştır.

İmplant uygulamalarında Şartlar

İmplantlar kuşkusuz diş eksiklerinin giderilmesinde en önemli tedavi seçeneğidir. Ancak implantların uygulanması için bazı kriterlerin sağlanması gerekir. Şeker hastalığı gibi yara iyileşmesini geciktiren sistemik rahatsızlıklarda ve yoğun sigara içen bireylerde, implantların iyileşme sürecinin sağlıksız olması ve bunun sonucunda kaybedilmeleri söz konusu olabilir.

Lokal olarak da implant yerleştirilen bölgenin kemik yapısının uygun olması büyük önem taşımaktadır. Diş çekiminin üzerinden uzun yıllar geçtiği, çekim bölgesinde kemiğin fazlaca inceldiği, ağız hijyenine dikkat etmeyen bireylerde; implantın iyileşme sürecinde kemik rezorbsiyonu ve buna bağlı olarak meydana gelebilecek estetik sorunlar göz ardı edilmemelidir. Bu gibi durumlarda, bölgede ön hazırlık yapılıp implanta uygun bir kemik oluşturulmalıdır.

İmplant Üstü Protezler

İmplantlar bir bireyin ihtiyaçlarına göre dizayn edilip yapılmalıdır. Diş eksikliklerinde implantlar boşluğun iki yanındaki dişlerin kesilmemesi için önemli bir avantaj sunmaktadırlar.

Protez uygulanacak bölgenin uzunluğu, kemiğin kalitesi ve genişliği implant sayısında belirleyici değişkenlerdir. Bu durumda her bir diş için bir implant yerleştirmekten, dört diş için iki implant yerleştirmeye kadar değişik alternatifler karşımıza çıkabilir.

Genel olarak;

-Tek diş eksikliğinde bir,

-İki-üç diş eksikliğinde iki,

-Daha fazla diş eksikliklerinde ise yapılacak proteze göre implant sayısı belirlenir.

-Total dişsizlik vakalarında ise her çenede ideali 6- 8 implant uygulamaktır.